‘Het ligt voor het oprapen!’

foto: Iona; ©: kickbucket ‘Het ligt voor het oprapen!’
Datum 26 mei 2018
Tijd 10:30 - 12:00 uur
Locatie Hengelo
Entree
€ 5,- resp. € 10,-

Het ligt voor het oprapen!
Over Iona, Keltisch Christendom, heelheid, zang en zegen.

ds. Johan Meijer, predikant in de Protestantse gemeente Borne

Van een bevriende collega uit Amersfoort-Vathorst, ds. Rolinka Klein Kranenburg,
kreeg ik een week Iona ‘cadeau’, als dank voor de zegen viering van haar en haar man, waarin ik voor mocht gaan.
Zij was al verschillende malen op Iona geweest, voor mij was het nieuw.
In mei 2017 brachten we samen een week door op het Schotse eiland Iona, een klein eiland vlak buiten the Isle of Mull, onderdeel van de zogeheten Schotse Hebriden.
Het werd een ware ontdekkingstocht met veel Entdeckersfreude.
Je maakt je een voorstelling en toch is het weer heel ander dan je denkt.
In het kader van ‘beproef alle dingen en onthoud het goede’, ging ik het avontuur aan.
Met wel een aantal vragen in mijn hoofd, zoals:
wat is eigenlijk dat Keltisch Christendom, dat op Iona vormgegeven wordt?
Is het daar ‘zweverig’ of juist heel aards?
Wat zijn de overeenkomsten en verschillen met Taizé?
Ook was ik erg benieuwd naar de vieringen en vooral naar de Iona-liederen,
waarvan ik dacht dat die in overvloed gezongen zouden worden. Daar hoopte ik op.

Het liedmateriaal van Iona was niet nieuw voor me.
Het bestuderen van liederen was tijdens mijn theologische studie aan de Rijksuniversiteit in Groningen
het hoofdvak: liturgiewetenschap, met als accent: geschiedenis en actualiteit van het kerklied (hymnologie).
Iona-liederen spraken me al langere tijd aan.
Ze zijn inclusief van taal, ze zijn laagdrempelig, niet-dogmatisch en
leggen veel accent op de schepping en op onze plaats daarin,
ze hebben een positief mensbeeld en gaan vaak over heelheid en
‘er mogen zijn zoals je bent’.
Een van m’n meest geliefde Iona-liederen is: Wonderwereld vol geheimen/ schepping van God.
Als medewerker aan het Liedboek – Zingen en bidden in huis en kerk,
zag ik tot mijn vreugde dat er verschillende Iona-liederen in het Liedboek werden opgenomen, evenals Taizé-liederen.
De Taizé-traditie ligt me ook na aan het hart en
ik was al verschillende malen in deze Broedergemeenschap in de Bourgogne geweest, met een groep jongeren uit de regio.

Met de ervaring dat in Taizé vele liederen worden gezongen in de drie gebedsvieringen die er dagelijks plaatsvinden,
had ik de verwachting dat dit op Iona ook zo zou zijn.
Mijn idee was dat ik daar die liederen die ik zo mooi vind in hun originele context in ruime mate mee zou maken.
Dat viel een beetje tegen, als ik zo vrij mag zijn.
Zeker hebben we mooie liederen gezongen, en in hun oorspronkelijke taal, in dit geval het Engels,
zijn ze ook nog veel mooier dan wanneer ze vertaald zijn.
Maar je kunt niet zeggen dat er veel gezongen wordt op Iona.
Waar in Taizé het hoofdaccent ligt op het zingen,
ligt op Iona meer de nadruk op het proces dat je in een week beleeft.
Daarbij spelen de morgen-, middag-, en avondgebeden wel een rol,
maar ze zijn meer onderdeel van het geheel.
Ze zijn onderdeel van de liturgie van de hele week, die zich grotendeels buiten de abdijmuren afpeelt.

Het ritueel strekt zich uit over de week waarin je onderdeel bent van de Community.
Je komt aan op zaterdag en op die dag staat het avondgebed in het teken van de kennismaking.
Je groet elkaar, heet elkaar welkom, wenst elkaar een mooie ontdekkingstocht.

Op de zondagmorgen is er een dienst van Schrift en Tafel,
voorgegaan door verschillende members van de community,
waarbij opvalt dat er niet ambtelijk of hoogliturgisch wordt gedacht,
maar dat een ieder deel mag nemen aan de liturgie.
Het avondgebed op de zondag maakte diepe indruk:
een stilteviering met een stilte van ruim 20 minuten, die je al mediterend diep kan laten indalen tot de diepere lagen van je zijn.
De maandag staat in het teken van Justice and Peace.
De Iona-spiritualiteit heeft in het verlengde van het Keltisch Christendom een heel aardse, praktische en activistische kant:
je hebt je kritisch te verhouden tot schepping, de samenleving, de politiek, de thema’s van gerechtigheid en vrede en
members van de wereldwijde Iona-community verbinden zich dan ook aan een kritisch-in-de-wereld-staan.
De dinsdag gaat over jouzelf, als schepsel, in je kracht en in je kwetsbaarheid.
Tijdens een pelgrimage over het eiland, die heel de morgen en middag duurt,
word je uitgedaagd om op verschillende plekken na te denken over verschillende thema’s uit je persoonlijke leven.
Hoogtepunt in mijn beleving is het verblijf, tussen de middag, op Saint Columba’s Bay.
Tijdens mijn lezing op 26 mei zal ik daar meer over vertellen.
Het was erg indrukwekkend, kan ik nu wel alvast onthullen.
De woensdag staat in het teken van jouw roeping als mens in deze wereld en
de donderdag gaat over community, eindigend in een maaltijdviering in de Abdijkerk, een soort Agapè-viering.

In ‘onze’ week was dr. Ian Bradley aanwezig.
Hij is in Schotland en in heel het Verenigd Koninkrijk de grote geleerde als het gaat om het Keltisch Christendom,
waar hij ons op zeer boeiende wijze in inleidde.
Het Keltisch Christendom is vooral ontstaan en ontwikkeld in Ierland en door het missionaire werk van Columba,
die in 565 voor het eerst voet aan land zette op het eiland Iona, verder verspreid in Schotland.
Waar de Westerse Kerk het geloof wereldwijd verbreidde middels gedetailleerd ontwikkelde doctrines en dogmatieken,
kent het Keltisch Christendom geen uitgebreid uitgewerkte geloofsleer,
maar uit het zich in gedichten, liederen, mystieke teksten, persoonlijke geloofsgetuigenissen en zegenteksten.
Keltisch Christendom staat sterk in verbinding met de Schepping en eert die als een ‘wonderwereld vol geheimen’.
Dat is geen mysterieuze of magische wereld, maar wel de plaats waar hemel en aarde elkaar haast tastbaar raken.

Herhaaldelijk en met name die ene avond bij volle maan,
zeiden Rolinka en ik verwonderd tegen elkaar:
‘Het ligt gewoon voor het oprapen!’
Het is net of er geen grens, geen afstand is tussen hemel en aarde, of alles hier op z’n plek valt.
Wat voor het oprapen lag waren ook stenen en schelpen.
Welke persoonlijke waarde die voor me hebben gekregen en
hoe ik die later heb kunnen inzetten in mijn werk als pastor in mijn gemeente in Borne en
hoe dat zeggingskracht kreeg voor gemeenteleden,
maar ook voor hen die niet zoveel of nagenoeg niets (meer) hebben met Kerk en geloof,
kom ik graag mondeling toelichten op 26 mei.

Mijn plan is om dan te vertellen over mijn Iona-reis en
over de achtergronden van het Keltisch Christendom.
Ook gaan we enkele typerende liederen horen (en zingen) en
besteden wij aandacht aan het werk van de Ierse priester, dichter en filosoof John O’ Donohue,
wiens bestseller Anam Cara mij diep geraakt heeft.
Ook raken zijn zegenteksten mij tot in mijn ziel en
verschillende daarvan heb ik de afgelopen maanden gebruikt in de zondagse liturgie of bij afscheidsdiensten en -plechtigheden.
De grondgedachte van O’Donohue is typisch Keltisch en
dat is dat wij als schepsel deel uit maken van een groter geheel, een holistische werkelijkheid,
waarbij ons lichaam woont in onze ziel (en niet andersom, zoals zo vaak traditioneel gedacht en verkondigd wordt).
De ziel heeft eeuwigheidswaarde, en komt tot spreken als wij er aandacht en ruimte aan geven.
Het lichaam is de tijdelijke gestalte van deze ziel en verdient een goede en aandachtige verzorging
evenals vriendschappen die op zielsniveau ons met elkaar verbinden en die ons voeden.

In zijn ‘Zegenbede voor Stervenden’ schrijft O’Donohue:
‘Mogen de gezichten, waarop je ogen zich richten zo’n diepe indruk maken op je ziel
dat hun beeld in je binnenste je gezelschap houdt op je reis’.
Dit geldt niet alleen voor hen die een reis ‘naar de overkant’ maken,
maar ook voor onze aardse levensreis.
De gezichten van mensen die ik tegenkwam op Iona,
maar ook de (ver)gezichten van zee en strand en van de volle maan en van de stenen en de schelpen op St. Columba’s Bay
houden mij sindsdien gezelschap op mijn reis, die door Iona en de aanraking met het Keltisch denken onomkeerbaar veranderd is.
Ooit zeiden zusters in een klooster tegen een mede-zuster die op reis ging:
‘Kom anders terug, of kom anders niet terug’.
Nou, ik kwam anders terug!

ds. Johan Meijer, Borne

Agenda