De menseneters van Johannes Wtenbogaert

In zijn verhandeling over het negende hoofdstuk van Paulus’ brief aan de Romeinen vergelijkt remonstrants voorman Johannes Wtenbogaert (1557-1644) de aanhangers van de strenge calvinistische predestinatieleer met Braziliaanse menseneters. Om te achterhalen hoe Wtenbogaert aan die vergelijking gekomen is moeten we (verder) terug gaan in de tijd.

Tijdens hun ontdekkingsreizen naar het Amerikaanse continent kwamen Columbus en zijn navolgers stammen op het spoor die zich zouden bezondigen aan het eten van mensen. Kannibalen dus. Die stammen maakten reizen naar andere stammen, op zoek naar proviand. Vrouwen werden tot slavin gemaakt, mannen vetgemest en opgegeten. Veel van die mensetende stammen, met exotische namen als Cariben en Tupinamba, werden later door de westerse  veroveraars uitgeroeid. Het lezende publiek in Europa kreeg er stoere verhalen over voorgeschoteld, met dito beelden. In zestiende-eeuwse reisverslagen werd flink uitgeweid over de Amerikaanse inheemse eetgewoonten. Inclusief bloeddorstige gravures om bij te huiveren. Naakte ‘inboorlingen’ (zo heette dat toen) roosteren een been of een stuk romp, terwijl een afgehakt hoofd van opzij toekijkt. De inheemse eetgewoonten vormden trouwens een doorzichtige legitimatie van de wrede veroveringsoorlogen van de westerse mogendheden. Menseneters, dat waren onmensen, vijanden van de mensheid waarmee je geen medelijden hoefde te hebben.

Gravure Theodoor de Bry

Een van de ontdekkingsreizigers die bijdroegen aan het beeld van Amerikaanse stammen als menseters was ontdekkingsreiziger tegen wil en dank Hans Staden. Als soldaat in dienst van de Portugezen werd hij in 1550 gevangen genomen door een stam met de gewoonte om vijanden van kant te maken en op te peuzelen. Staden kon het gelukkig navertellen. Zijn reisverslag maakte grote indruk en werd in Europa vele malen herdrukt. Inclusief huiveringwekkende gravures. Zeer bekend werden de gravures van de hand van de Luikse graficus en illustrator Theodoor de Bry (1528-1598) en zijn zonen Johann Theodor en Johann Israël. Het kan niet anders of  Johannes Wtenbogaert, kind van zijn tijd, heeft hun gravures onder ogen gehad en er gebruik van gemaakt in zijn strijd met de contraremonstranten.

Lit: art ‘Ik ruik mensenvlees!’ van P. Dijstelberge en T. Dijkstra, Boekenwereld jg 29

Studiemiddag Wtenbogaert

Nieuwsgierig geworden naar de wijze waarop voorman der remonstranten Johannes Wtenbogaert menseters ter sprake brengt? En wat dat te maken heeft met de theologische strijd waaraan de remonstranten hun ontstaan te danken hebben? 

De taakgroep voor het remonstrantse erfgoed van de Remonstrantse Broederschap organiseert, samen met de Remonstrantse Gemeente Rotterdam, een studiemiddag op vrijdag 23 januari, van 14.00 -17.00 uur in de Rotterdamse Arminiuskerk.

Een keur van sprekers zal ingaan op de persoon van Johannes Wtenbogaert (1557 -1644) die als stichter van de Remonstrantse Broederschap beschouwd kan worden. Wie was hij, waar stond hij theologisch voor. Hoe zat het ook al weer met het theologische geschil. Wat was het verband met de dood van Oldenbarnevelt?

Zie voor het definitieve programma www.rotterdam.remonstranten.nl

Deelname aan de middag kost € 30, graag aanmelden bij het kerkkantoor van de Remonstrantse Gemeente Rotterdam (administratie@remonstrantenrotterdam.nl of 010 436 0543) voor 15 januari met gelijktijdige overmaking van de deelname kosten. Bankrekening NL23 INGB 0000 1707 14 t.n.v. Remonstrantse Gemeente Rotterdam, o.v.v. aanmelding Studiemiddag Wtenbogaert en naam deelnemer.